Van 's werelds grootste distilleerderij tot Japans eigendom: het verhaal van Tomatin

In 1897 registreerde John MacDougall, geboren en getogen in Tomatin, een piepkleine distilleerderij in dat afgelegen dorp in de Hooglanden, mede omdat de nieuwe spoorlijn door zijn geboortedorp zou lopen. Ruim zeventig jaar later was Tomatin uitgegroeid tot de grootste moutwhiskydistilleerderij ter wereld — en sinds 1986 is het bedrijf uniek in de Schotse whiskywereld: als eerste distilleerderij van Schotland volledig in Japanse handen.

In het kort

Een spoorlijn die alles in gang zette

In 1892 werd bekend dat de Highland Railway definitief door het dorpje Tomatin zou lopen. Voor de lokale John MacDougall was dat het startsein: hij begon zijn eigen distilleerderij te plannen, en op 8 juni 1897 werd de Tomatin Spey District Distillery officieel geregistreerd. Whiskyproductie was in de streek rond Tomatin overigens niets nieuws: er werd vermoedelijk al sinds de 15e eeuw gestookt, en zeker sinds de 18e eeuw (illegaal) hoorde het bij het leven hier. MacDougalls distilleerderij was simpelweg de eerste die het officieel en legaal deed.

1974 — de grootste distilleerderij ter wereld

Na de Tweede Wereldoorlog explodeerde de wereldwijde vraag naar Schotse whisky. Overal werden distilleerderijen uitgebreid, heropend of nieuw gebouwd — maar niemand deed dat op de schaal van Tomatin. Na een sluiting in 1906 heropende de distilleerderij in 1909 met slechts 2 stills en een capaciteit van 225.000 liter per jaar; in 1974 stonden er maar liefst 23 stills (12 wash, 11 spirit) met een gezamenlijke capaciteit van 12,5 miljoen liter per jaar. Daarmee was Tomatin op dat moment de grootste moutwhiskydistilleerderij ter wereld.

De crisis van de jaren '80

De recessies van de jaren '80 en vroege jaren '90 zorgden voor een golf aan sluitingen bij Schotse distilleerderijen — meestal bij de distilleerderijen die als inefficiënt of verouderd werden beschouwd. Tomatin viel juist buiten dat rijtje: het was op dat moment de grootste én meest efficiënte moutdistilleerderij van Schotland, vol met destijds state-of-the-art technologie. Toch ontkwam ook Tomatin niet aan een tijdelijke sluiting.

1986 — de eerste Schotse distilleerderij in Japanse handen

Die sluiting duurde niet lang. In februari 1986 kochten twee Japanse bedrijven, Takara Shuzo en Okura & Co., de distilleerderij en vormden samen de Tomatin Distillery Co. Ltd. — waarmee Tomatin de eerste distilleerderij van Schotland werd die volledig in Japanse handen kwam. Takara Shuzo is tot op de dag van vandaag meerderheidsaandeelhouder. In 2002 volgde een strategische koerswijziging: het aantal stills werd teruggebracht van 23 naar de huidige 12, als bewuste stap van massaproductie voor de blendmarkt naar een sterkere focus op single malt whisky van eigen naam.

Veelgestelde vragen

Wanneer is Tomatin opgericht?

De Tomatin Spey District Distillery werd op 8 juni 1897 geregistreerd door de lokale ondernemer John MacDougall.

Klopt het dat Tomatin ooit de grootste distilleerderij ter wereld was?

Ja. In 1974 had Tomatin 23 stills met een gezamenlijke capaciteit van 12,5 miljoen liter alcohol per jaar — daarmee de grootste moutwhiskydistilleerderij ter wereld op dat moment.

Sinds wanneer is Tomatin Japans eigendom?

Sinds februari 1986, toen Takara Shuzo en Okura & Co. de distilleerderij kochten. Daarmee werd Tomatin de eerste Schotse distilleerderij die volledig in Japanse handen kwam. Takara Shuzo is nog altijd meerderheidsaandeelhouder.

Hoeveel stills heeft Tomatin nu nog?

12 stills (6 wash, 6 spirit). In 2002 werd het aantal teruggebracht van de piek van 23, toen de focus verschoof naar single malt whisky.

Waar komt de naam Tomatin vandaan?

Van het Gaelic voor "heuvel van de jeneverbes" (in het Engels "Juniper Hill"), de naam van het dorpje in de Schotse Hooglanden waar de distilleerderij nog altijd is gevestigd.