Bestel je vanuit het buitenland? Mood4Whisky levert alleen binnen Nederland. Whiskyglazen, karaffen en accessoires bestel je in heel Europa bij onze zusterwinkel Mood Company.
De bekendste whiskytermen in gewone taal uitgelegd, met per woord een fles om het zelf te proeven.
Van angel’s share tot vatsterkte: in het M4W Woordenboek leggen we de bekendste whiskytermen in gewone taal uit. Bij veel woorden vind je meteen een fles uit onze collectie waarin je het kunt proeven, en natuurlijk alle termen van ons Smaakkompas.
Ook: M4W Smaakkompas
Ons eigen hulpmiddel om whisky op smaak te kiezen in plaats van op naam of regio. Elke whisky in onze winkel staat als stip op een kaart met vier smaakwerelden. Hoe dichter twee stippen bij elkaar liggen, hoe meer ze op elkaar lijken. Whisky-likeuren en gin vallen bewust buiten het kompas.
“Gewoon iets lekkers. Licht, fruitig en toegankelijk.” Denk aan peer, appel, citrus, vanille en honing; vaak gerijpt op ex-bourbonvaten. Een fijne start als je whisky nog aan het ontdekken bent.
Alle Zacht & Fruitig · Bijvoorbeeld: Compass Box Orchard House
“Iets warms. Vol karakter en perfect na het eten.” Rijke tonen van gedroogd fruit, rozijnen, toffee, chocolade en specerijen, vaak dankzij sherry-, port- of wijnvaten.
“Levendig, spannend en vol karakter.” Peper, kaneel, gember, nootmuskaat en eikenhout; vaak whisky met rogge, nieuw eikenhout of een stevige alcoholsterkte.
“Diep, intens en gemaakt voor liefhebbers.” Turfrook, zilt, teer, kampvuur en jodium. Deze whisky’s zijn gemaakt met geturfde mout of gerijpt aan zee.
Ook: Flavour profile
De optelsom van aroma, smaak, mondgevoel en afdronk van een whisky. In ons Smaakkompas vatten we het samen in één van de vier kwadranten en een plek op de kaart: hoe verder naar de rand, hoe uitgesprokener.
Eén van de vier vlakken van het Smaakkompas: Zacht & Fruitig, Vol & Zoet, Kruidig & Pittig of Rokerig & Krachtig. Iedere whisky krijgt precies één kwadrant, ook als hij dicht tegen een grens aan ligt.
Hetzelfde drankje, twee spellingen. Schotland, Wales, Canada en Japan schrijven meestal “whisky”; Ierland en de Verenigde Staten meestal “whiskey”. Een vuistregel: landen met een “e” in de naam gebruiken vaak ook een “e”.
Ook: Scotch
Whisky die in Schotland is gedistilleerd en minimaal drie jaar in eikenhouten vaten in Schotland heeft gerijpt, gebotteld op minimaal 40% alcohol. Alleen dan mag “Scotch” op het etiket.
Moutwhisky van één enkele distilleerderij, gemaakt van 100% gemoute gerst en (in Schotland) gestookt in koperen pot stills. “Single” slaat op de distilleerderij, niet op één vat.
Wat is het verschil met blended malt? · Bijvoorbeeld: Kingsbarns Balcomie
Ook: Vatted malt
Een mix van single malts van twee of meer distilleerderijen, zónder graanwhisky. Compass Box is er een meester in.
Ook: Blend
Een mix van moutwhisky en graanwhisky, vaak van meerdere distilleerderijen. Het grootste deel van alle whisky ter wereld is blend; goede blends zijn allesbehalve tweederangs.
Ook: Grain whisky
Whisky van (deels) ongemoute granen zoals tarwe of maïs, meestal gestookt in een kolomstill. Lichter en zoeter dan moutwhisky en de basis van de meeste blends.
Graanwhisky van één distilleerderij. Wordt steeds vaker zelfstandig gebotteld, en lang gerijpt is het verrassend zacht en romig.
Typisch Ierse stijl: whiskey van gemoute én ongemoute gerst, gestookt in pot stills bij één distilleerderij. Geeft een romig, kruidig mondgevoel.
Whisky waarvan het graan op hetzelfde landgoed is geteeld, gemout, gedistilleerd én gerijpt. Zeldzaam, en de ultieme vorm van herkomst.
Ook: Rye
Graansoort die whisky een droge, peperige en kruidige kant geeft. In Amerika en Canada veel gebruikt; in Europa experimenteren distilleerderijen als Thy met rogge en spelt.
Amerikaanse whiskey van minimaal 51% maïs, gerijpt in nieuwe, van binnen verkoolde eikenhouten vaten. Die vaten worden maar één keer gebruikt en gaan daarna vaak naar Schotland, Ierland en Japan: de bekende ex-bourbonvaten.
Ook: New make, witte whisky
Het kleurloze destillaat zoals het uit de still komt, nog vóór de rijping. Het laat de pure stijl van een distilleerderij zien; pas na drie jaar op vat mag het whisky heten.
Whisky aangevuld met suiker en smaakmakers, op 15 tot 25% alcohol (whisky zelf moet minimaal 40% zijn). Zoet, toegankelijk en heerlijk in cocktails. Staat bewust niet in het Smaakkompas.
Ook: Teaspooning
Een single malt waaraan een klein scheutje (soms letterlijk een theelepel) whisky van een andere distilleerderij is toegevoegd. Daardoor is het officieel een blended malt en mag de naam van de bron-distilleerderij niet op het etiket.
Ook: Barley
Het belangrijkste graan voor moutwhisky. Gerst levert het zetmeel dat na het mouten in suikers verandert.
Ook: Malting, mout
Gerst laten kiemen door het nat te maken, en het kiemproces daarna stoppen door te drogen. Bij het kiemen ontstaan enzymen die zetmeel in suiker kunnen omzetten. Het resultaat heet mout.
Ook: Peat, geturfd, peated
Samengeperst, deels vergaan plantenmateriaal uit veengebieden. Wordt de mout boven turfvuur gedroogd, dan neemt die rook op: de bron van rokerige whisky.
Rokerig & Krachtig · Waarom een Lowland-whisky geturfd is · Penderyn Peated
Ook: Phenol parts per million
Maat voor de hoeveelheid fenolen (rooktonen) in de gedroogde mout. Licht rokerig zit rond 10 ppm, stevig Islay rond 40–50 ppm. Let op: het zegt iets over de mout, niet precies over de whisky in je glas.
Ook: Mashing
Gemalen mout (grist) wordt met heet water gemengd, zodat de suikers oplossen. De zoete vloeistof die overblijft heet wort.
De suikerrijke vloeistof na het maischen. Gaat door naar de gistkuipen.
Ook: Fermentatie, wash
Gist zet de suikers in de wort om in alcohol. Na twee tot vier dagen ontstaat een soort ongehopt bier van zo’n 7–9% alcohol: de wash. Langere vergisting geeft vaak meer fruitige tonen.
Ook: Stoken
Het verhitten van de wash, zodat alcohol en aroma’s verdampen en weer condenseren. Zo wordt de alcohol geconcentreerd. In Schotland gebeurt dit voor single malt meestal twee keer.
Ook: Ketelstill
Koperen ketel waarin per keer (batchgewijs) wordt gestookt. De vorm en grootte bepalen mee het karakter: hoge, slanke stills geven lichtere spirit, gedrongen stills een vollere.
Ook: Column still, Coffey still
Hoge kolom waarin continu wordt gedistilleerd. Efficiënt en zuiver; vooral gebruikt voor graanwhisky.
Bij dubbel distilleren gaat de wash eerst door de wash still (resultaat: low wines van circa 20–25%), daarna door de spirit still, waar de uiteindelijke spirit van zo’n 65–70% ontstaat.
Unieke still van Penderyn: een pot still met een rectificatiekolom erop, in één stookgang goed voor een heel zuivere, fruitige spirit.
Ook: Drievoudig gedistilleerd
Het aantal keer dat er gestookt wordt. Schotland doet meestal twee keer, Ierland vaak drie keer. Elke extra ronde maakt de spirit lichter en zachter.
W.D. O’Connell Bill Phill · English Whisky Co. Triple Distilled
Ook: Voorloop, middenloop, naloop
Tijdens het stoken vangt de stoker alleen het “hart” op. Het begin (heads) en het einde (tails) bevatten ongewenste stoffen en gaan terug in een volgende ronde. Waar die “cut” ligt, bepaalt veel van het karakter.
Ook: Cask
Eikenhouten ton waarin whisky rijpt. Tot 60–70% van de smaak komt uit het vat: vanille, kokos en karamel uit het hout, en fruit of specerijen van wat er eerder in zat.
Ook: Maturation
De jaren dat whisky op vat ligt. Het hout geeft kleur en smaak, haalt scherpe tonen weg, en door het hout ademt de whisky langzaam. In Schotland, Ierland en Wales minimaal drie jaar.
Ook: Bourbon cask
Amerikaans eiken vat dat eerder bourbon bevatte. Het meest gebruikte vat in Schotland; geeft vanille, kokos, honing en lichte fruitigheid.
Bijvoorbeeld: Kingsbarns Balcomie · Uncharted Orkney 20 Refill Bourbon
Ook: Sherry cask
Meestal Europees eiken vat dat Spaanse sherry heeft bevat. Geeft rozijnen, gedroogd fruit, noten, kerst en specerijen, vaak terug te vinden in Vol & Zoet.
Droge, notige sherrysoort. Oloroso-vaten geven whisky donker fruit, walnoot, leer en een rijke, ronde smaak.
Isle of Harris The Hearach Oloroso · Uncharted Royal Brackla 8
Ook: Pedro Ximénez
De zoetste sherrysoort, stroperig als dadels en vijgen. Een PX-vat geeft whisky een uitgesproken zoete, donkere afronding.
Ook: Port cask
Vat waarin Portugese port heeft gelegen. Geeft rood fruit, bessen, chocolade en vaak een roze-amberen kleur.
Vat van de versterkte wijn van Madeira. Geeft tropisch fruit, toffee en een zoet-zure frisheid. Penderyn rijpt er veel whisky op.
Ook: Wine cask
Vat dat eerder (rode of witte) wijn bevatte, zoals Amarone, Barolo of Cabernet Sauvignon. Geeft rood fruit, tannine en soms een licht droge afdronk.
Waarom Tomatin op Italiaanse wijnvaten rijpt · Tomatin Amarone Edition
Vat van Franse brandewijn uit de Gascogne. Geeft gedroogde pruim, rozijn en een zachte, warme fruitigheid.
Ook: Japanse eik
Zeldzame Japanse eikensoort die lastig te bewerken en lek-gevoelig is, maar whisky een unieke geur geeft van wierook, sandelhout en kokos.
Ook: Chestnut, kuri
Hout van de tamme kastanje, als alternatief voor eiken. Geeft nootachtige, zoete en licht kruidige herfsttonen.
Ook: Barrel, hogshead, butt, octave
Hoe kleiner het vat, hoe meer contact met het hout en hoe sneller de rijping. Ongeveer: octave ±50 liter, barrel ±200 liter, hogshead ±250 liter, butt ±500 liter.
Ook: Octave cask
Klein vat van zo’n 50 liter. Duncan Taylor laat whisky daarin een paar maanden narijpen voor een intense, rijke smaak.
“First fill” betekent dat het vat voor het eerst whisky bevat na bijvoorbeeld bourbon of sherry: veel invloed. “Refill” is een vat dat al eerder whisky had: subtieler, meer ruimte voor de spirit zelf.
Isle of Harris First Fill Oloroso · Uncharted Orkney Refill Bourbon
Ook: Narijping, double maturation
Whisky die na de hoofdrijping nog een periode in een ander vat ligt, bijvoorbeeld sherry, port of wijn, voor een extra smaaklaag.
Ook: Deel van de engelen
Het deel van de whisky dat tijdens de rijping door het hout verdampt; in Schotland zo’n 2% per jaar. Daarom zijn oude whisky’s schaars en duur.
Ook: Age statement
Het getal op het etiket is altijd de leeftijd van de jongste whisky in de fles. Whisky rijpt niet verder in de fles.
Ook: No Age Statement
Whisky zonder leeftijdsvermelding. Dat zegt niets over kwaliteit: de maker kiest dan op smaak in plaats van op een getal.
Ook: Distillatiejaar
Het jaar waarin de whisky is gestookt. Vaak samen met het bottelingsjaar vermeld, zoals 2002–2025.
Ook: ABV, % vol.
Het percentage alcohol in de fles. Whisky moet minimaal 40% zijn. Rond 46% of hoger wordt vaak niet koud gefilterd en heeft meer textuur.
Ook: Vatsterkte, natural strength
De whisky komt rechtstreeks uit het vat in de fles, zonder verdunning met water. Vaak 50–65%. Probeer eerst puur en voeg dan een paar druppels water toe.
Alle whisky in de fles komt uit één vat. Daardoor is elke batch uniek en beperkt, vaak met vatnummer en aantal flessen op het etiket.
Kingsbarns Single Cask · Duncan Taylor Glentauchers Den Haag
Een botteling van een klein aantal vaten. Geen wettelijke definitie, maar meestal een teken van een zorgvuldig samengestelde, beperkte editie.
Ook: Cask number
Het nummer van het vat waaruit een single cask komt. Samen met het aantal flessen laat het zien hoe uniek je fles is.
Ook: Independent bottler
Een bedrijf dat vaten koopt van distilleerderijen en die zelf bottelt, vaak als single cask of op vatsterkte. Soms mag de naam van de distilleerderij niet op het etiket.
Wat is onafhankelijk bottelen? · Cadenhead · Duncan Taylor · Living Souls
Ook: Distillery bottling, OB
Whisky die door de distilleerderij zelf wordt gebotteld, meestal in een vaste, herkenbare huisstijl.
Ook: Whiskey bonder
Ierse traditie: een handelaar die whiskey van distilleerderijen koopt, zelf laat rijpen en onder eigen naam verkoopt. W.D. O’Connell blaast die traditie nieuw leven in.
Ook: Chill filtration
Whisky wordt rond het vriespunt gefilterd, zodat hij niet troebel wordt bij kou of ijs. Daarbij verdwijnen ook wat oliën en smaak. “Non-chill filtered” of “niet koud gefilterd” betekent dat dit níet is gebeurd.
Ook: Geen kleurstof, E150a
Veel whisky krijgt karamelkleurstof (E150a) voor een gelijke kleur. “Natural colour” betekent dat alle kleur uit het vat komt.
Ook: M4W Exclusief
Flessen die we speciaal voor Mood4Whisky hebben geselecteerd of die in Nederland nauwelijks verkrijgbaar zijn, zoals onze single casks en jubileumbottelingen.
Schots woord voor een (kleine) borrel whisky. Geen vaste maat: “a wee dram” is gewoon een glaasje om van te genieten.
Ook: Nose, aroma
Wat je ruikt. Houd het glas iets onder je neus, adem rustig in met de mond licht open, en neem de tijd: geur bepaalt het grootste deel van wat we “proeven”.
Ook: Palate
Wat je in de mond proeft. Laat de whisky even rondgaan, zodat zoet, zuur, bitter en zout overal je tong raken.
Ook: Finish
Hoe lang en welke smaak blijft hangen nadat je hebt doorgeslikt. Kort, middellang of lang; bij rokerige en sherry-whisky’s vaak het mooiste moment.
Ook: Mouthfeel, textuur
Hoe de whisky voelt: dun of olieachtig, romig of droog. Niet koud gefilterde whisky en whisky op vatsterkte voelen vaak voller.
Een paar druppels water openen de whisky: aroma’s komen los en de alcohol prikt minder. Gebruik een pipet, zodat je druppel voor druppel doseert.
Ook: Legs, benen
De strepen die langs de binnenkant van het glas zakken na het walsen. Dikke, trage tranen wijzen op meer alcohol of oliën; het zegt niets over kwaliteit.
Ook: Blind tasting
Proeven zonder te weten welke whisky je drinkt, zodat je alleen op je zintuigen let. Gekleurde glazen verbergen ook de kleur.
Ook: Tasting note
Je eigen beschrijving van neus, smaak en afdronk. Handig om je smaak te leren kennen en je volgende fles te kiezen.
Proefnotities & registratieboekjes · Zo schrijf je proefnotities
Ook: Neat
Puur is zonder iets. On the rocks is met ijs: verfrissend, maar kou dempt de aroma’s. Whiskystenen of een grote ijsbol koelen met minder verdunning.
Schots-Gaelische toost: “goede gezondheid”. Uitspraak ongeveer “slaan-tsje vaa”.
Ook: Glencairn Classic
Het officiële whiskyglas, ontworpen in Schotland: een brede kelk voor de kleur, een vernauwde opening die de aroma’s bundelt en een stevige voet. Dé standaard bij proeverijen.
Ook: Nosing glass
Glas met een tulpvorm: bol aan de onderkant, smal bij de rand. Ideaal om aroma’s te ruiken; ook het Glencairn-glas en de Copita zijn tulpglazen.
Het klassieke proefglas op een steel, oorspronkelijk uit de sherrywereld. Je warmt de whisky niet op met je hand, en blenders gebruiken het om te “nosen”.
Ook: Rocks glass, Old Fashioned
Laag, breed glas met dikke bodem. Perfect voor whisky met ijs of een cocktail; minder geschikt om aroma’s te ruiken.
Ook: Taster, WEE-glas
Klein glas voor kleine porties, ideaal voor proeverijen waarbij je meerdere whisky’s naast elkaar zet.
Ook: Watch glass, deksel
Klein dekseltje op je glas dat de aroma’s vasthoudt tussen het snuiven door.
Ook: Pipette
Om druppelsgewijs water toe te voegen, zodat je precies kunt doseren.
Ook: Water jug
Klein kannetje voor zacht, kamertemperatuur water naast je whisky.
Ook: Decanter
Sierlijke fles om whisky in te schenken en op tafel te zetten. Let op: whisky die lang in een (slecht sluitende) karaf staat, verliest aroma.
Ook: Whisky stones
Stenen van speksteen, graniet of RVS die je in de vriezer koelt. Ze koelen je whisky zonder te verdunnen.
Ook: Cocktail smoker
Accessoire om houtrook in je glas of cocktail te blazen, voor een rokerig aroma zonder geturfde whisky.
Het hart van de Schotse whiskyproductie, rond de rivier de Spey, met meer distilleerderijen dan waar ook. Vaak elegant, fruitig en zoet, met veel sherryvaten.
Ook: Hooglanden
De grootste Schotse regio en daardoor heel divers: van zacht en honingzoet tot stevig en kruidig.
Ook: Laaglanden
Het zuiden van Schotland, bekend om lichte, zachte en grasachtige whisky. Uitzonderingen bestaan: Kingsbarns maakt ook geturfde whisky.
Eiland aan de Schotse westkust, beroemd om intens rokerige, zilte whisky’s zoals Laphroaig.
Kleinste Schotse whiskyregio, ooit de “whiskyhoofdstad van de wereld”. Stevig, licht zilt en soms rokerig. Hier zit ook Cadenhead.
Ook: Eilanden
De Schotse eilanden buiten Islay, zoals Harris, Skye en Orkney. Vaak maritiem en licht zilt, met of zonder rook.
Ook: Irish whiskey
Bekend om zachte, vaak drievoudig gedistilleerde whiskey en de eigen stijl single pot still.
Na meer dan een eeuw stilte bracht Penderyn de Welshe whisky terug. Fris, fruitig en vaak gerijpt op Madeira- of sherryvaten.
Ook: English whisky
Jonge whiskynatie met grote ambities; The English Distillery won twee keer de titel beste single malt van de wereld.
Ook: Nordic whisky
Scandinavische distilleerderijen experimenteren met eigen graan, rogge, spelt en andere houtsoorten. Thy maakt single estate whisky.
Ook: Japanese whisky
Japanse whisky staat bekend om precisie, balans en eigen houtsoorten zoals Mizunara.
Geen termen gevonden. Probeer een ander woord, of ontdek whisky op smaak.
Ontdek in ons Smaakkompas welke whisky bij jouw smaak past.